La Paz Gezi Rehberi: Dünyanın En Yüksek Başkenti ve San Pedro Hapishanesi
Güney Amerika turumuzun en sıra dışı duraklarından biri, Bolivya’nın idari başkenti La Paz oldu. Dünyanın en yüksek başkenti olmasıyla, dünyanın en ilginç hapishanesiyle, çalkantılı siyasi tarihiyle ve renkli çolita kültürüyle La Paz başlı başına bir hikâye. Bu rehberde La Paz’da görülecek yerleri ve ünlü San Pedro Hapishanesi’nin akıl almaz öyküsünü anlatıyoruz. Ayrıca koka yaprağının anlamını, rakım uyarısını ve pratik gezi bilgilerini bir araya getirdik. (Bolivya’ya genel bakış için Bolivya Gezi Rehberi ve adanın simgesi için Salar de Uyuni yazılarımıza da göz atabilirsiniz.)
La Paz: Dünyanın En Yüksek Başkenti
La Paz, yaklaşık 3.600 metre rakımıyla dünyanın en yüksek idari başkenti. Bolivya’nın ilginç bir özelliği var: ülkenin iki başkenti bulunuyor. Anayasal başkent Sucre olsa da, hükümet ve idari yönetim La Paz’dan yürütülüyor. Şehir, dağların arasına kurulmuş; vadinin tabanından yamaçlara doğru tırmanan evleri ve teleferik hattı (Mi Teleférico) ile eşsiz bir manzara sunuyor. Güney Amerika’nın en yüksek ve en “farklı” şehirlerinden birinde olduğunuzu daha ilk andan hissediyorsunuz.
San Pedro Hapishanesi: Dünyanın En İlginç Hapishanesi
La Paz denince akla gelen ilk ilginçlik, şehrin merkezindeki San Pedro Hapishanesi. Burası alışıldık bir cezaevi değil; adeta duvarlarla çevrili küçük bir şehir. İşleyişi insanı şaşkına çeviriyor:
- İçeride gardiyan yok; sadece kapıda giriş-çıkışı denetleyen polisler var. Düzeni mahkumların kendisi kuruyor.
- Hücreler satın alınabiliyor ya da kiralanabiliyor; ne kadar çok öderseniz o kadar konforlu bir “daire”niz oluyor.
- Mahkumların eşleri ve çocukları içeride yaşayabiliyor; çocuklar sabah okula gidip akşam dönebiliyor. Devlet, aile bağları kopmasın diye buna göz yummuş.
- İçeride bir ekonomi dönüyor: yemek satışı, el işleri, hatta ziyaretçileri güvenle gezdiren “insan taksi” gibi yaratıcı işler.
Hapishanenin ünü, içeride kalan İngiliz Thomas McFadden’ın hikâyesiyle dünyaya yayıldı. McFadden, mahkumlara turlar düzenlemeye başladı; bu turlar zamanla efsaneye dönüştü ve hatta gezi rehberlerinde yer aldı. Bu deneyim, Marching Powder adlı kitaba da konu oldu. Ancak işler giderek kontrolden çıktı; güvenlik ve etik sorunlar nedeniyle Bolivya hükümeti bu turları yasakladı. Bugün içeri girmek son derece tehlikeli ve yasa dışı; bizim de tavsiyemiz, bu “turlara” asla itibar etmemeniz. Hapishaneyi yalnızca dışarıdan görüp ilginç hikâyesini bilmek yeterli.
Murillo Meydanı ve Bolivya’nın Çalkantılı Tarihi
Şehrin siyasi kalbi Plaza Murillo. Adını, bağımsızlık mücadelesinin öncülerinden, İspanyollar tarafından bu meydanda idam edilen Pedro Domingo Murillo’dan alıyor. Meydanın çevresinde başkanlık sarayı, meclis ve katedral yer alıyor. Bolivya’nın tarihi oldukça çalkantılı: yaklaşık iki yüzyılda onlarca hükümet değişikliği, sık darbeler ve siyasi istikrarsızlık yaşanmış. Ülke ayrıca 36’dan fazla farklı halkı barındıran çok kültürlü bir yapıya sahip. Şili ile yaşanan Pasifik Savaşı sonucunda denize olan kıyısını kaybetmesi (denizsiz/kara ülkesi hâline gelmesi) ise tarihinin en derin yaralarından biri.
Koka Yaprağı: Bir Kültürün Sembolü
Bolivya’da koka yaprağı, kötü ününün aksine, yüzyıllardır günlük yaşamın bir parçası. And halkları için kutsal bir hediye sayılan koka; rakım hastalığına iyi geldiği, enerji verdiği ve açlığı bastırdığı için çiğneniyor veya çayı içiliyor. Önemli bir ayrım var: yerel halk koka yaprağını hiçbir zaman bağımlılık yapan bir madde olarak kullanmadı. Yaprağın kokaine dönüşmesi, Avrupa ve Amerika’da yapılan kimyasal işlemlerle gerçekleşti. Yani Bolivya’da masum bir bitki olan koka, dışarıda bambaşka bir soruna dönüştü. Bugün hâlâ yerel pazarlarda koka yaprağı ve çayı yaygın şekilde bulunuyor.
Çolita Kültürü ve Sokak Ekonomisi
La Paz sokaklarında en çok dikkat çeken şey, geleneksel kıyafetleri (bol etekler, melon şapka, örgüler) ve küçük yeşil tezgâhlarıyla çolita denilen yerli kadınlar. Şehirde hayatın neredeyse tamamı sokakta yaşanıyor: yemek, el işi, her türlü ürün sokak tezgâhlarında satılıyor ve bu ekonominin büyük bölümünü kadınlar yönetiyor. Plaza San Francisco çevresi, bu canlı yerli kültürünü görmek için en iyi noktalardan biri; hemen yanındaki tarihi kilise de İspanyol mimarisiyle yerli motifleri bir arada barındırıyor.
Rakım (Yükseklik) Uyarısı
La Paz’ın 3.600 metre rakımı, pek çok ziyaretçide rakım hastalığı (soroche) belirtilerine yol açabiliyor: baş ağrısı, nefes darlığı, yorgunluk ve mide bulantısı. Birkaç basit önlem işinizi kolaylaştırır. İlk gün ağır aktivitelerden kaçının ve bol su için; mümkünse şehre kademeli olarak (örneğin önce daha alçak bir noktadan) çıkın. Yerel halkın yaptığı gibi koka çayı için; alkol ve ağır yemeklerden ilk günlerde uzak durun. Belirtiler şiddetliyse mutlaka dinlenin ve gerekirse sağlık desteği alın.
La Paz’a Nasıl Gidilir, Nerede Kalınır?
La Paz’a, El Alto Uluslararası Havalimanı üzerinden uçakla ya da Peru (örneğin Puno/Titicaca üzerinden) ve diğer Bolivya şehirlerinden otobüsle ulaşabilirsiniz. Konaklama için en pratik bölge, turistik ve görece güvenli olan Sagarnaga Caddesi ve çevresi; tarihi “hanlar bölgesi” olan bu cadde bugün hediyelik eşya, kafe ve otellerle dolu. Şehir merkezi gündüz güvenli olsa da, çeperlerde ve gece ıssız sokaklarda dikkatli olmakta fayda var. Oteller Güney Amerika ortalamasına göre biraz pahalı olabiliyor; merkeze yakın kalmak konfor açısından değerli.
Pratik İpuçları
- Para: Bolivya para birimi Boliviano. Nakit yaygın; küçük esnaf için bozuk para bulundurun.
- Teleferik: Mi Teleférico hatlarıyla şehri hem ucuza gezebilir hem de tepeden eşsiz manzaralar yakalayabilirsiniz.
- Güvenlik: Değerli eşyalarınızı göstermeyin; kalabalıkta yankesicilere dikkat. Resmî/çağrılı taksileri tercih edin.
- Kıyafet: Gündüz güneşli, gece çok soğuk olabiliyor; katmanlı giyinin ve güneş kremi kullanın (rakım nedeniyle güneş daha yakıcı).
La Paz Mutfağı ve Alışveriş
La Paz, sokak yemeği cenneti. Mutlaka denemeniz gereken lezzetler arasında salteña (sulu, baharatlı Bolivya böreği), api (mor mısırdan yapılan sıcak içecek), çeşitli çorbalar ve ızgara etler var. Yemeklerin büyük kısmı çolitaların işlettiği sokak tezgâhlarında, son derece uygun fiyata sunuluyor (Bolivya, Güney Amerika’nın en ucuz ülkelerinden). Alışveriş için ise turistik Sagarnaga Caddesi ve çevresi ideal: alpaka yünü kazaklar, el dokuması tekstiller, gümüş takılar ve yöresel hediyelikler burada. Ünlü Büyücü Pazarı (Mercado de las Brujas) da bu bölgede; Bolivya’nın geleneksel inanç dünyasına dair ilginç objeleriyle başlı başına bir deneyim.
La Paz Çevresinde Günübirlik Turlar
La Paz, çevresindeki pek çok maceraya da kapı açıyor. En ünlüsü, dünyanın en tehlikeli yolu olarak bilinen Yungas Yolu (Death Road); bisikletle iniş yapanların gözdesi. Ayrıca antik Tiwanaku harabeleri, ay yüzeyini andıran Ay Vadisi (Valle de la Luna) ve dünyaca ünlü Salar de Uyuni tuz gölü turları da çoğunlukla La Paz üzerinden organize ediliyor. Şehri bir “üs” olarak kullanıp bu turlardan birkaçını programınıza eklemek, Bolivya deneyimini çok zenginleştiriyor.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
La Paz Bolivya’nın başkenti mi?
La Paz idari başkent; hükümet buradan yönetiliyor. Ancak anayasal başkent Sucre’dir. Yani Bolivya’nın bir bakıma iki başkenti vardır.
San Pedro Hapishanesi’ne girilebiliyor mu?
Hayır. Eskiden yapılan turlar yasaklandı; içeri girmek hem yasa dışı hem son derece tehlikeli. Yalnızca dışarıdan görüp ilginç hikâyesini öğrenmek mümkün.
La Paz’da rakım hastalığı ciddi bir sorun mu?
Olabiliyor. 3.600 metrede baş ağrısı ve nefes darlığı sık görülür. İlk gün dinlenmek, bol su içmek ve koka çayı içmek belirtileri hafifletir.
La Paz güvenli mi?
Turistik merkez gündüz görece güvenli. Yine de yankesiciliğe karşı dikkatli olmak, gece ıssız bölgelerden ve sahte taksilerden kaçınmak gerekiyor.
Koka yaprağı yasal mı, denemeli miyim?
Bolivya’da koka yaprağı ve çayı yasal ve gelenekseldir; rakıma uyum için yerel halk da kullanır. Ancak bunun kokainle alakası yoktur ve yaprağı ülke dışına çıkarmak yasaktır.
La Paz’da kaç gün kalmalı?
Şehir merkezini ve çevresini görmek için 2-3 gün yeterli. Death Road, Tiwanaku veya Uyuni gibi çevre turları ekleyecekseniz süreyi uzatın.
La Paz, alıştığımız “güzel şehir” tanımının ötesinde; sıra dışı hikâyeleri, yüksek rakımı ve canlı kültürüyle insanı şaşırtan, unutulmaz bir yer. Bolivya serimizin diğer duraklarını da kanalımızda ve blogumuzda bulabilirsiniz; benzer Güney Amerika ve aile seyahatleri için abone olmayı unutmayın.
One Comment